Cột nhà gỗ gồm những loại nào? Kích thước và nguyên tắc bố trí

Cột nhà gỗ là cấu kiện quan trọng trong hệ khung chịu lực, tạo nên vẻ đẹp bề thế và cân đối cho kiến trúc cổ truyền. Tùy theo vị trí, mỗi loại cột sẽ có vai trò riêng và yêu cầu khác nhau về kích thước, cách bố trí. Vậy cột nhà gỗ gồm những loại nào, kích thước bao nhiêu là phù hợp và cần tuân theo nguyên tắc gì khi thiết kế? Bài viết dưới đây sẽ giải đáp những thắc mắc về cột nhà gỗ.

Những yếu tố quyết định độ bền cho khung nhà gỗ

Cột nhà gỗ gồm những loại nào?

Trong kiến trúc nhà gỗ cổ truyền, hệ thống cột là đặc trưng nổi bật và giúp khung nhà trở nên chắc chắn hơn. Mỗi loại cột trong khung nhà đảm nhận một vai trò riêng. Việc nhận biết đúng từng loại giúp gia chủ hiểu rõ hơn về kết cấu cũng như nguyên tắc tổ chức không gian của một ngôi nhà gỗ truyền thống.

Cột cái

Cột cái là nhóm cột chính nằm ở khu vực trung tâm của bộ khung nhà gỗ, gắn liền với các vì kèo và hệ cấu kiện chịu lực quan trọng. Cột cái thường có kích thước lớn nhất, lớn hơn cột quân và cột hiên để truyền tải tải trọng từ hệ mái và các cấu kiện liên kết xuống nền móng.

Khoảng cách giữa các cột cái ảnh hưởng đến khoảng gian, cách tổ chức khu vực thờ tự và sự thông thoáng của ngôi nhà. Vì vậy, khi thiết kế nhà gỗ 3 gian hoặc 5 gian, kích thước cột cái thường có đường kính 28cm, 29cm, 31cm, 33cm và 45cm.

Cột quân

Cột quân nằm ở hai bên nhịp phụ ngoài nhịp chính. Loại cột này phối hợp với cột cái và các cấu kiện liên kết để hình thành bộ khung ổn định. Cột quân có kích thước nhỏ hơn cột cái, rơi vào khoảng 27cm, 30cm,… Khi bố trí, cần chú ý đến khoảng cách giữa các hàng cột, mối liên kết với xà, kẻ và sự tương quan về chiều cao.

Cột hiên

Cột hiên được bố trí tại khu vực hiên nhà, thường nằm ở hàng cột phía ngoài cùng của phần nhà có mái hiên. So với cột cái và cột quân, cột hiên được thấy rõ hơn ở mặt tiền vì vị trí và tỷ lệ của chúng ảnh hưởng đến độ vươn của mái, chiều rộng hiên.

Cột hiên cần đáp ứng yêu cầu chịu lực và tạo được sự chuyển tiếp hài hòa giữa mặt tiền với cảnh quan xung quanh. Một số công trình có cột hiên chạy quanh làm nổi bật vẻ bề thế, thông thoáng và giúp ngôi nhà trông chắc chắn hơn. Cột hiên thường có kích thước 25cm, 27cm,..

Cột hậu

Cột hậu là cách gọi nhóm cột nằm ở phía sau nhà, thuộc hàng cột hậu trong những hệ kết cấu có bố trí hàng cột này. Vị trí của cột hậu giúp tạo chiều sâu cho công trình và nâng đỡ liên kết các cấu kiện của bộ khung. Tùy theo kiểu nhà, sơ đồ kết cấu và phương án bố trí không gian, kích thước của cột hậu thường được lựa chọn là 25cm, 27cm… Một số công trình sử dụng phương án trốn cột hậu (không có cột hậu trong khung kết cấu).

>> Xem ngay: Cột nhà gỗ ôm tâm và không ôm tâm trong nhà gỗ cổ truyền

Kích thước cột nhà gỗ bao nhiêu là phù hợp?

Cột nhà gỗ không có một kích thước cố định áp dụng cho mọi công trình mà cần được xác định dựa trên quy mô nhà, khẩu độ gian và tải trọng mái. Đường kính cột còn ảnh hưởng trực tiếp đến tỷ lệ giữa các cấu kiện. Vì vậy, tính toán kích thước cột cần kết hợp cả khả năng chịu lực và sự cân đối trong kiến trúc. Khi xác định kích thước cột, gia chủ nên lưu ý những yếu tố sau:

• Quy mô và số gian: Nhà gỗ 3 gian, 5 gian hoặc công trình có hậu cung sẽ có cách tổ chức hệ cột khác nhau. Số gian không phải yếu tố duy nhất quyết định kích thước nhưng ảnh hưởng đến cách phân chia khẩu độ và bố trí hàng cột.
• Chiều cao nhà và khẩu độ gian: Nhà có chiều cao lớn và khoảng cách giữa các cột rộng cần được tính toán kết cấu phù hợp để bộ khung luôn chắc chắn.
• Loại gỗ sử dụng: Đặc tính cơ học, độ ẩm và tình trạng khuyết tật của gỗ đều ảnh hưởng đến khả năng chịu lực và độ bền của cột.

Nguyên tắc bố trí cột trong nhà gỗ truyền thống

• Bố trí theo số gian và mặt bằng: Sơ đồ cột cần phù hợp với kiểu nhà 3 gian, 5 gian hoặc nhà có hậu cung.
• Xác định khoảng cách giữa các cột: Căn cứ vào khẩu độ gian, chiều sâu nhà và khả năng chịu lực của hệ khung.
• Đảm bảo tỷ lệ kiến trúc: Kích thước và khoảng cách cột phải hài hòa với chiều cao nhà, bộ mái và tổng thể không gian.
• Phù hợp với công năng sử dụng: Hạn chế bố trí cột dày đặc, có đường kính quá lớn gây cản trở lối đi, khu vực thờ tự và sinh hoạt.
• Không tự ý thay đổi sơ đồ cột: Mọi điều chỉnh trong quá trình thi công cần được đơn vị chuyên môn kiểm tra để tránh ảnh hưởng đến độ bền lâu dài.
• Dùng đá kê chân cột: Các công trình nhà gỗ hiện nay thường dùng đá xanh để kê chân cột. Cách bố trí này vừa giúp khung nhà gỗ chắc chắn hơn, vừa giúp ngăn cách vật liệu gỗ với mặt đất. Nhờ đó, gỗ không chỉ tránh được ẩm mốc mà còn tạo điểm nhấn nổi bật.

Cột nhà gỗ không chỉ tác động đến độ bền mà còn tạo nên vẻ đẹp bề thế đặc trưng của nhà gỗ. Nếu gia chủ đang có kế hoạch xây dựng nhà gỗ cổ truyền và cần tư vấn phương án thiết kế, hãy liên hệ ngay với Nhà gỗ Phúc Lộc. Với sự am hiểu về kiến trúc nhà gỗ truyền thống, Nhà gỗ Phúc Lộc luôn lắng nghe và hướng tới một ngôi nhà bền vững, chuẩn nếp xưa và mang đậm dấu ấn riêng.

Thông tin về kiến trúc Phúc Lộc

Hotline: 0973 812 666

Nhận tư vấn thiết kế từ KTS Chuyên gia của Nhà gỗ Phúc Lộc

Xưởng sản xuất: xã Hạ Bằng, Tp Hà Nội (dưới chân núi chùa Tây Phương)

>Tham khảo những video hay về kiến trúc nhà cổ truyền

>Tham khảo những dự án thiết kế đẹp mắt

>Tham khảo: Kiến Trúc Phúc Lộc